گیاهان تک لپه و دو لپه
v\:* {behavior:url(#default#VML);}
o\:* {behavior:url(#default#VML);}
w\:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}
Normal
0
false
false
false
false
EN-US
X-NONE
FA
گیاهان تک لپه
از اختصاصات کلی گیاهان تک لپهها آن است که دارای لپه منفردی هستند که بر اثر عدم رشد در یکی از جوانب رأس جنین بوجود میآید. رشد ریشه اصلی حاصل از رشد ریشه چه در تک لپه ایها محدود بوده، بزودی جای آنرا ریشههای فرعی میگیرند. این ریشهها نیز زود از بین رفته جای خود را به ریشههای نابجا واگذار می کنددوران فعالیت ریشههای نابجا محدود بوده بزودی تجدید میشوند ساقه در تک لپه ایها از جوانه جانبی رأس جنین بوجود میآید و محور زیر لپهای در جریان رویش دانه هیچگاه رشد نکرده تقریباً ثابت باقی میماند این نحوه رشد که حالت منو سمپودیک (به انگلیسی: Monosympodique) را نشان میدهد عامل اصلی تشکیل ساقه ریزومی یا سا قههای غدهای سفت و یا ساقههای کپهای شکل پوشیده از فلسها در تک لپه ایها است. گیاهان تک لپهای عموماً علفی و غالباً پایا هستند ساقه هوایی آنها معمولاً بدون انشعاب و برگی است. برگهای تک لپه ایها دمبرگ ندارند و غالباً به وسیله نیامی طویل ساقه را احاطه میکنند اشکال کلی برگها تقریباً دراز و کشیده بوده، دارای رگبرگهای موازی و مویرگهای بسیار ظریف ارتباط دهنده آنها هستند گلها در تک لپه ایها سه پر (تری مر) و هر حلقه پوششی یا زایای آن از سه قطعه تشکیل میشود.
صفات عمومی گیاهان تک لپه
یاخته تخم با تقسیمات مکرر خود پیش جنینی را ایجاد میکند منطقه توقف نمو جنین جانبی است و رشد بعدی جنین از نقطه مقابل آن انجام میشود و یک لپه را که نسبت به محور پیش جنین جانبی است را تشکیل میدهد. تشکیل بافت آلبومن در دانه تک لپهایها از نوع هستهای یا حالت حد واسط است. یعنی بعد از تقسیم یاخته مادرآلبومن دیوارهای بین یاختههای حاصل از تقسیم ایجاد نمیشود. در تک لپهایها، ریشه اصلی بعد از مدتی از بین میرود و ریشههای نابجا که از قسمتهای زیرین ساقه بوجود میآیند، جانشین آن میگردند. در تک لپهایها، ساقه منشعب نمیشودو آنچه انشعاب حاصل میکند، محور گل آذین است نه ساقه. برگ دارای رگبندی موازی است و تعداد اجزای گل ۳ یا مضربی از ۳ میباشددستجات آوندی در برش عرضی ساقه متعدند و در روی دوایر متحدالمرکز قرار میگیرند. ساختمان چوب و آبکش ثانویه که در دو لپهایها دیده میشود در تک لپهایها وجود ندارد. ویژگیهای عمومی تک لپه ایها عبارتند از:ریشه افشان دارند برگ دراز و باریک و رگ برگ موازی دارند. برگها توسط غلاف به ساقه اتصال دارد. دانه یک قسمتی است. اجزی گل مضربی از ۳ است. آوندهای چوبی و آبکش در برش ساقه نظم خاصی ندارند.
رده بندی گیاهان تک لپه
تیره خرما palmae: گیاهانی هستند درختی یا علفی با ساقه راست و استوانهای. خرما (phoenix) و نارگیل
تیره گل شیپوری Araceae: از گیاهان این تیره، گل شیپوری (Arum)
تیره گرز Typhaceae: گیاهان معروف این تیره نی لوئی sparganium و Typha میباشد
تیره گندم Gramineae: تیرهای شامل ۶۰۰ جنس و ۲۰۰۰ گونه. ارزن، ذرت، برنج، نیشکر، جو و چاودار
تیره جگن cyperaceae: نی بوریا cyperus و جگن carex
تیره آلاله LiLiaceaee: پیاز (Allium)، لاله (Tulipa)، گل حسرت (colchicum) و مارچوبه (Asparagus)
تیره برگ بیدی commelinaceae: برگ بیدی Tradescantia
دانه دارای آلبومن، گلها منظم یا نامنظم و تخمدان تحتانی: موز، زنجبیل، گل نرگس، هل، زنبق و آناناس از تیرههای معروف این راسته هستند.
دانه فاقد آلبومن گلها نامنظم و تخمدان تحتانی: تیره معروف این راسته، ثعلب یا ارکیده است
گیاهان دو لپه
دو لپهایها خود شامل دو لپهایهای بیگلبرگ، دو لپهایهای جدا گلبرگ و دو لپهایهای پیوسته گلبرگ میباشد که تعداد زیادی از گیاهان دانهدار را در خود جای دادهاند. دولپهایهای جدا گلبرگ گیاهانی هستند با گلهای کامل و دو جنسه که پوشش گل آنها به صورت کاسبرگ و گلبرگ تمایز یافته و اجزای گل در چرخههای متوالی و به صورت متناوب باهم قرار دارند و گرده افشانی در آنها بوسیله حشرات صورت میگیرد. جدا گلبرگها بالغ بر ۷۰ هزار گونه گیاهی هستند و براساس ساختمان نهنج و نحوه قرار گرفتن اجزای گل در سه گروه فرعی قرار میگیرند.
در دو لپهایهای پیوسته، گلبرگ این گیاهان بالغ بر ۵۰ هزار گونه هستند. گلبرگها در این گیاهان بهم پیوسته هستند. در اغلب پیوسته گلبرگها پرچمها به قسمت داخلی جام گل پیوستهاند.
صفات عمومی گیاهان دو لپه
ریشه راست دارند. برگها اغلب پهن و رگ برگها منشعب است. هر برگ توسط دم برگ به ساقه اتصال دارد. دانه دو قسمتی است. اجزای گل مضربی از ۲ یا۵ است. آوندهای چوبی و آبکش در برش عرضی ساقه روی دایره محیطیه قرار دارند.
رده بندی گیاهان دو لپه[
راسته آلالهگان، راسته ختمی، راسته شمعدانی، راسته افرا، راسته شمشاد، راسته گل سرخ، راسته چتریان، راسته کاکتوسها، راسته پامچال، راسته خرمالو، زیتون، زبان گنجشک و یاسمن، گاو زبان، سیب زمینی و گوجه فرنگی، گل میمون، گل جالیز و کنجد، نعنا، بارهنگ و شاه پسند، گل استکانی و کدو، روناس و بداغ، گل مینا، تیره سنبلالطیب، بید، راش، فندق و گردو، گزنه، توت، نارون و شاهدانه، اسفناج، گل میخک، چغندر و لاله عباسی، ترشک، علف هفت بند و ریواس.
ساقه بازدانگان و دو لپهایهای چوبی: گردو ، سیب ،کاج ، بلوط ساقه گیاهان دو لپهای علفی : لوبیا ، نخود ، آفتابگردان ، شمدانی ساقه گیاهان تک لپهای : ذرت ، جو ، گندم ،مارچوبه، نخل ساقههای تغییر شکل یافته : ساقه زیرزمینی سیب زمینی ، پیاز ، ساقه خزنده توت فرنگی وزنبًق
برگ
ويژگي گياهان تك لپه :
1) ريشه افشان دارند
2) برگ دراز و باريك و رگ برگ موازي دارند.
3) برگ ها توسط غلاف به ساقه اتصال دارد.
4) دانه يك قسمتي است.
5) اجزي گل مضربي از 3 است.
6) آوندهاي چوبي و آبكش در برش ساقه نظم خاصي ندارند.
ويژگي هاي گياهان دو لپه:
1) ريشه راست دارند.
2) برگها اغلب پهن و رگ برگ ها منشعب است.
3) هر برگ توسط دم برگ به ساقه اتصال دارد.
4) دانه دو قسمتي است.
5) اجزاي گل مضربي از 2 يا 5 است.
6) آوندهاي چوبي و آبكش در برش عرضي ساقه روي دايره محيطيه قرار دارند.
تفاوت تک لپه ای ها و دو لپه ای ها
نهان دانگان به دو گروه تک لپه ای و دو لپه ای تقسیم می شوند.
نهان دانگان تک لپه:
ـ گیاهک دانه تنها یک لپه دارد.
ـ غالبا ریشه افشان و
ساقه زیر زمینی یا پیاز دارند.
ـ ساقه هوایی آنها اغلب
فاقد انشعاب است، مگر در بخش تشکیل گل، که ممکن است انشعاباتی داشته باشد.
ـ اغلب برگهای گیاهان تک
لپه ای دمبرگ ندارند، در عوض به وسیله نیام، دور ساقه را احاطه می کنند .پهنک
برگ تقریبا در اغلب تک لپه ایها کشیده و رگبرگها موازی هستند و رگبرگهای موازی به
وسیله رگبرگهای مویین به هم مربوط می شوند.
ـ تعداد قطعات گل اغلب سه
یا مضربی از این عدد است.
ـ دستجات آوندی بصورت
پراکنده هستند .
مثالها:
گندم ، برنج، ذرت و
خرما....وانیل و زعفران
زنبق، گل اختر، لاله، سنبل و ثعلب
نهان دانگان دو لپه:
ـ گیاهک
دانه دارای دو لپه است.
ـ اغلب آنها ریشه راست
دارند.
ـ ساقه هوایی آنها اغلب
منشعب است.
ـ برگها دارای گوناگونی
فراوان بوده، رگبرگهای آنها اغلب منشعب و غیر موازی است.
ـ تعداد قطعات گل در آنها
۲ یا ۵ یا مضربی از این اعداد است.
ـ دستجات آوندی در یک
حلقه قرار دارند.
مثالها:
به سه گروه بی گلبرگ، جدا
گلبرگ و پیوسته گلبرگ تقسیم می شوند.
بی گلبرگ:بید،فندق، بلوط
و گردو
جدا
گلبرگ:تیره های شب بو، خشخاش، مرکبات، گل سرخ و باقلا
پیوسته
گلبرگ:تیره های گل میمون، نعناع، گاو زبان، و سیب زمینی
برگ تک لپه سوسن
برگ تک لپه ذرت
الف-مقايسه برش هايي از ساختار ساقه و ريشه
1-در ساقه حجم پوست از استوانه مركزي كم تر، در حالي كه در ريشه معمولا حجم پوست از استوانه مركزي بيشتر است. به عبارت ديگر در ريشه استوانه مركزي مشخص تر است.
2-در ساقه آوندها در مقابل هم و به نحوي قرار گرفته اند كه آوند هاي چوبي به سمت مركز و آوندهاي آبكش به سمت روپوست قرار گرفته اند. در صورتي كه در ريشه آوندها يك در ميان قرار گرفته اند.
ب-مقايسه برش هاي ساقه و دمبرگ
1-دسته هاي آوندي در ساقه روي يك يا چند دايره قرار گرفته، يا در همه جاي آن پراكنده اند. ولي در دمبرگ روي يك كمان قرار گرفته اند.
2-آوندهاي چوبي ساقه به سمت داخل و آوندهاي آبكش آن به سمت خارج قرار دارند. ولي در دمبرگ آوندهاي چوبي در بالا و آوندهاي آبكش در زير آن ها قرار گرفته اند.
3-در دمبرگ تقارن دو طرفي وجود دارد و خط تقارن از وسط شيار دمبرگ(بخش مقعر) مي گذرد ولي در ساقه تقارن معمولا به صورت شعاعي است.
پ-مقايسه برش هاي ساقه گياهان تك لپه و دو لپه
1-تعداد دسته هاي آوندي در ساقه گياهان تك لپه اي فراوان تر است كه روي دواير تقريبا هم مركز قرار دارند. در صورتي كه اين دسته ها در گياهان دولپه اي كمتر و روي يك دايره قرار گرفته اند.
2-در ساقه گياهان دو لپه اي پوست مشخص تر ولي در ساقه گياهان تك لپه اي پوست نازك و گاهي مرز آن با استوانه مركزي نا مشخص است.
ت-مفايسه برش هاي ريشه گياهان تك لپه و دو لپه
1-در ريشه گياهان تك لپه اي استوانه مركزي بزرگتر و حجم پوست كمتر است. در صورتي كه در ريشه گياهان دولپه اي استوانه مركزي كوچكتر و حجم پوست بيشتر است.
2-در گياهان تك لپه اي وسط ريشه معمولا بافت پارانشيم مغزي وجود دارد كه در بيشتر گياهان دولپه اي ديده نمي شود.
3-در گياهان دولپه اي معمولا تعداد دسته هاي آوندي كمتر از تك لپه اي هاست.
4-در گياهان دولپه اي دسته هاي آوندي در كنار هم قرار گرفته اند و شكل ضربدر مي سازند. ولي در گياهان تك لپه اي دسته هاي آوندي از هم فاصله دارند وبين آنها بافت پارانشيم مغزي ادامه مي يابد و اشعه مغزي را مي سازد.
5-حلقه كاسپاري در سلول هاي آندودرم گياهان تك لپه اي در برش عرضي نعل اسبي به نظرمي رسد. ولي در گياهان دولپه اي اين حلقه به صورت يك خط در طول يك سلول يا نقطه هايي در بين سلول هاي مجاور ديده مي شود.
6-در لايه آندودرم بعضي گياهان تك لپه اي سلول هاي معبر وجود دارد. اين سلول ها در گياهان دولپه اي كمتر ديده مي شوند.
ث-مقايسه برش عرضي برگ گياهان تك لپه و دولپه
1-تفاوت چنداني بين آن ها وجود ندارد. هر دو داراي پارانشيم نرده اي و حفره اي هستند. ولي در گياهان دولپه اي كه برگ به صورت افقي قرار گرفته است، پارانشيم نرده اي در بالا و پارانشيم اسفنجي در پايين قرار گرفته است. در صورتي كه در اكثر گياهان تك لپه اي كه برگ ها به صورت عمودي هستند، ميانبرگ فقط از نوع پارانشيم اسفنجي است.
2-در سطح زيرين برگ هاي افقي تعداد روزنه ها بيشتر است. ولي در برگ هاي عمودي مثل برگ هاي گياهان تك لپه اي تعداد روزنه ها در هر دو طرف يكسان است.(مجله رشد زيست شناسي-شماره 77
انواع تك لپه ای ها ازنظرنوع گل :
1- تك لپه ای با گل های برهنه ( Typhaceae)
2- تك لپه ای با گل های ناقص :
الف- Arecaceae (نخل)
ب- Aruceae (شیپوری)
ج- Poaceae(گندميان)
د- Cyperaceae (اویارسلام)
3- تك لپه ای با گل های کامل و نا منظم :
الف- Musaceae (موز)
ب- Zingiberaceae ( زنجبيل)
ج- Cannaceae ( اختر)
د- Orchidaceae (اركيده يا ثعلب)
4- تك لپه ای با گل های کامل و منظم :
الف- Liliaceae ( لاله )
ب- Iridaceae (زنبق )
ج- Amarilidaceae ( نرگس)